به گزارش شفافیت؛ با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، نگرانی‌ها درباره ناترازی گاز در کشور بار دیگر افزایش یافته است. این بار، در کنار کسری قابل‌توجه گاز و آسیب‌دیدگی بخشی از ظرفیت پالایشی پارس جنوبی، احتمال تأثیر بحران بر تأمین گاز بخش خانگی نیز مطرح است. در چنین شرایطی، سفر رئیس‌جمهور به ترکمنستان می‌تواند زمینه ازسرگیری و توسعه واردات گاز از یکی از نزدیک‌ترین منابع منطقه‌ای ایران را فراهم کند.
در ماه‌های اخیر، شبکه انرژی کشور با چالش‌های جدی روبه‌رو بوده است. آسیب‌های واردشده به ظرفیت پالایشی پارس جنوبی، در کنار ناترازی‌های انباشته‌شده سال‌های گذشته، تأمین گاز مورد نیاز خانوارها را به‌ویژه در استان‌های شمالی و شمال‌شرقی با نگرانی مواجه کرده است. فاصله این مناطق از منابع اصلی گاز در جنوب کشور نیز باعث می‌شود در شرایط افت فشار یا محدودیت شبکه، آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشند.
ترکمنستان؛ گزینه‌ای عملیاتی برای تأمین گاز
ترکمنستان به‌عنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر گاز طبیعی جهان، زیرساخت‌های اتصال صادرات گاز به ایران را در اختیار دارد. سابقه حدود سه دهه مبادلات گازی دو کشور و تفاهم‌نامه امضاشده در سال ۱۴۰۳ میان رئیس‌جمهور ایران و رهبر ملی ترکمنستان برای افزایش ظرفیت تبادلات گازی، از وجود زمینه‌های حقوقی و فنی برای توسعه همکاری‌ها حکایت دارد.
تجربه توافق سه‌جانبه ایران، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان که از ابتدای سال ۱۴۰۲ اجرایی شد نیز نشان داده است که سوآپ گاز می‌تواند بدون نیاز به احداث خطوط انتقال جدید و پرهزینه، به تأمین نیاز داخلی و ایجاد درآمدهای ترانزیتی کمک کند.
در این سازوکار، گاز ترکمنستان از مبادی شمال‌شرقی وارد شبکه ایران می‌شود و معادل آن از مرزهای دیگر کشور به مقصد تعیین‌شده صادر می‌شود. این روش می‌تواند ضمن کاهش نیاز به منابع ارزی برای تأمین مستقیم گاز، انعطاف‌پذیری شبکه انتقال را در مدیریت مصرف فصلی افزایش دهد.
برخلاف برخی ارزیابی‌ها درباره احتیاط ترکمنستان در همکاری‌های گازی، سوابق روابط دو کشور از تمایل عشق‌آباد به توسعه تعاملات حکایت دارد. از جمله نمونه‌های این همکاری، آغاز صادرات برق از ترکمنستان به ایران در دوره شرایط جنگی و وضعیت اضطراری تأمین انرژی در تابستان بوده است. همکاری در زمینه ترانزیت کالاهای اساسی نیز از ظرفیت‌های موجود برای گسترش مناسبات دو کشور به شمار می‌رود.
این سوابق نشان می‌دهد که ظرفیت همکاری وجود دارد و یکی از چالش‌های اصلی، چگونگی طراحی و اجرای سازوکارهای همکاری از سوی ایران است. با افزایش تحرکات دیپلماتیک دولت چهاردهم، فرصت فراهم کردن مقدمات قراردادهای الزام‌آور و اجرایی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
در همین زمینه، عبدالجلال ایری، نماینده مردم استان گلستان و عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده است که امکان فنی واردات روزانه ۲۵ تا ۲۷ میلیون مترمکعب گاز از ترکمنستان وجود دارد.
با این حال، موانع مالی همچنان یکی از مسائل مهم در مسیر عملیاتی شدن همکاری‌هاست. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که حل‌نشدن مشکلات مربوط به سازوکارهای پرداخت و مبادلات مالی می‌تواند مانع تبدیل تفاهم‌نامه‌ها به قراردادهای اجرایی شود؛ موضوعی که تعیین تکلیف آن به تصمیم‌گیری در سطوح عالی مذاکرات سیاسی نیاز دارد.
از سفر دیپلماتیک تا قرارداد اجرایی گاز
سفر رئیس‌جمهور به ترکمنستان و مذاکره با رهبر ملی این کشور، فرصتی برای پیشبرد همکاری‌های انرژی در سطح عالی سیاسی محسوب می‌شود؛ اما دستیابی به نتیجه عملی، مستلزم پیگیری مذاکرات اجرایی و عملیاتی کردن تفاهم‌نامه سال ۱۴۰۳ است.
نهایی شدن قرارداد خرید گاز، ایجاد کانال‌های مالی و فراهم شدن امکان مبادلات بانکی دوجانبه از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند زمینه ورود گاز بیشتر به شبکه کشور را پیش از اوج مصرف زمستانی فراهم کند. تحقق این موارد می‌تواند بخشی از کمبود گاز در مناطق شمالی و شمال‌شرقی را جبران کند.
ازسرگیری واردات گاز از ترکمنستان، علاوه بر کمک به مدیریت ناترازی در دوره‌های اوج مصرف، ظرفیت افزایش امنیت انرژی، تقویت تاب‌آوری شبکه انتقال و بهبود دسترسی به گاز در مناطق شمال‌شرق را دارد.
در شرایطی که نگرانی از گسترش ناترازی به بخش خانگی افزایش یافته است، بهره‌گیری از ظرفیت‌های منطقه‌ای و تبدیل توافق‌های سیاسی به قراردادهای اجرایی،
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها