گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ ایران سالهاست با عنوان «چهارراه ترانزیتی اوراسیا» شناخته میشود؛ کشوری که موقعیت آن امکان اتصال آبهای جنوبی به آسیای مرکزی، قفقاز، ترکیه و اروپا را فراهم کرده است. با این حال، این موقعیت جغرافیایی هنوز نتوانسته به سهم متناسبی از بازار ترانزیت منطقه تبدیل شود.بر اساس اهداف تعیینشده در برنامه هفتم پیشرفت، قرار است حجم ترانزیت سالانه کشور به ۴۰ میلیون تن برسد؛ هدفی که تحقق آن نیازمند رشد قابل توجه بار عبوری در سالهای پیشرو است. طبق برنامهریزی انجامشده، ۷۰ درصد این بار باید از طریق جاده و ۳۰ درصد از طریق ریل جابهجا شود.گفتنی است همین میزان ترانزیت، میتواند سالانه 4 میلیارد دلار درآمد برای دولت به عنوان حق دسترسی و سایر موارد داشته باشد.اما مسئله ترانزیت ایران تنها کمبود خط ریلی یا جاده نیست. یک محموله برای عبور از کشور باید مجموعهای از حلقههای بههمپیوسته شامل بندر، شبکه حملونقل، پایانه مرزی، گمرک، ناوگان و خدمات بانکی و بیمهای را پشت سر بگذارد؛ بنابراین اختلال در هر بخش میتواند کل مسیر را برای صاحب کالا غیراقتصادی کند.یکی از جدیترین نقاط ضعف، زمان توقف کالا در مرزها است. بر اساس ارزیابی مرکز پژوهشهای مجلس، زمان انطباق مرزی برای واردات کالا در ایران حدود ۱۴۱ ساعت و برای صادرات ۱۰۱ ساعت اعلام شده است؛ در حالی که این ارقام در ترکیه بهترتیب حدود ۶.۵ و ۹.۸ ساعت است.
چنین فاصلهای تنها یک مشکل اداری یا ناهماهنگی میان دستگاهها نیست؛ هر ساعت توقف بیشتر به معنای افزایش هزینه حمل، خواب سرمایه و کاهش اطمینان صاحب کالا نسبت به زمان تحویل است. در بازار ترانزیت، حتی یک مسیر کوتاهتر نیز اگر زمان عبور نامطمئنی داشته باشد، ممکن است در برابر مسیرهای رقیب شکست بخورد.در واقع امنیت و پیشبینیپذیر بودن مهمترین عامل تصمیمگیری صاحبان کالا است که حتی هزینه و زمان حمل را تحت تاثیر قرار میدهد و حتی بعضی از تاجران، حاضرند مسیر 1500 کیلومتر مسیر دورتر شود، اما خیالشان راحت باشد.در همین حال، ایران برای تکمیل شبکه کریدوری خود همچنان به پروژههای زیربنایی مهمی نیاز دارد. تکمیل حلقههای ریلی، توسعه پایانههای مرزی، اتصال بنادر به شبکه ریلی و پروژههایی مانند راهآهن رشت ـ آستارا، چابهار-زاهدان، شلمچه-خسروی و چشمهثریا-مرند، از جمله اقداماتی هستند که میتوانند ظرفیت کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب را تقویت کنند.از سوی دیگر، رقابت منطقهای نیز در حال تشدید است. کریدور میانی با عبور از آسیای مرکزی، دریای خزر و قفقاز در حال توسعه است و میتواند بخشی از تجارت شرق به غرب را جذب کند.سایر کریدورها مانند راه توسعه عراق نیز با همکاری آمریکاییها و دست پنهان ترکها در حال پیشروی است.
در نهایت، رسیدن ایران به هدف ۴۰ میلیون تن، صرفاً با افزایش ظرفیت اسمی جاده و راهآهن امکانپذیر نیست. به گفته کریم نائینی، کارشناس حملونقل و ترانزیت، ایران برای تبدیل «موقعیت جغرافیایی» به «مزیت اقتصادی» باید زمان عبور مرزی را کاهش دهد، حلقههای مفقوده شبکه حملونقل بهخصوص ریلیها را تکمیل کند و مسیرهای تجاری سریع، ارزان و قابل پیشبینی در اختیار صاحبان بار قرار دهد.
دیدگاهتان را بنویسید
دیدگاه ها