راز چین برای جلوگیری از نفت ۲۰۰ دلاری چه بود؟

به گزارش «نفت ما»، با شروع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز، پیش‌بینی بسیاری از تحلیلگران نفت 150 تا 200 دلاری بود اما این پیش‌بینی محقق نشد اما چه عاملی مانع تحقق این سناریو نفتی شد؟
گزارش تازه آکسیوس با استناد به تحلیل صالح ییلماز، تحلیلگر ارشد نفت در مؤسسه Bloomberg Intelligence، به این پرسش پاسخ داده است. به گفته او، کاهش چشمگیر واردات نفت چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، نقش تعیین‌کننده‌ای در مهار قیمت‌ها داشت. ییلماز می‌گوید:«اگر واردات نفت چین در سطح پیش از جنگ باقی می‌ماند، قیمت نفت امروز تقریباً به‌طور قطع بسیار بالاتر بود».
البته طبیعی است چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام در جهان است و هر تغییر در رفتار خرید این کشور بلافاصله روی توازن عرضه و تقاضا در بازار جهانی اثر می‌گذارد.
اگر چین همچنان روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کرد، تقاضای جهانی در سطحی بالاتر باقی می‌ماند و در شرایط محدودیت عرضه، فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد می‌شد.

چین چگونه واردات را پایین آورد؟

در ادامه این گزارش، ییلماز ریشه ماجرا را در نحوه ذخیره‌سازی نفت چین می‌داند. سازوکار ذخایر نفتی این کشور شفاف نیست و برخلاف بسیاری از اقتصادهای بزرگ، بخش مهمی از ذخایر استراتژیک و زیرزمینی آن به‌سادگی قابل ردیابی نیست. آنچه که تحلیلگران معمولاً در نظر دارند فقط مخازن سطحی و مسیر رفت‌وآمد نفتکش‌هاست در حالی که آمار از حجم واقعی ذخایر زیرزمینی وجود ندارد.
گزارش‌ها بیانگر این است که چین کماکان بخشی از نفت مورد نیاز خود را با آنکه میزان واردات آن کاهش یافته از ایران تامین می‌کند.
به گفته میکال میدن، رئیس تحقیقات انرژی چین در موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، چین قبل از آغاز جنگ ایران، روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کرد که این رقم در آوریل به ۹.۳ میلیون بشکه در روز رسید. همچنین ممکن است این رقم در ماه‌های مه و ژوئن تا حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز پایین آمده باشد؛ یعنی افتی نزدیک به ۴۰ درصد نسبت به سطح پیش از جنگ.
نکته مهم اینجاست که این کاهش، دست‌کم در ظاهر، با برداشت گسترده و علنی از ذخایر استراتژیک همراه نبوده است. هرچند دولت چین به پالایشگاه‌ها اجازه داده از ذخایر تجاری خود استفاده کنند، داده‌های در دسترس نشان می‌دهد سطح این ذخایر از ماه مارس فقط اندکی کاهش یافته است. همین مسئله گمانه وجود ذخایر پنهان و ظرفیت بالای ذخیره‌سازی در چین را جدی‌تر می‌کند.
 
پکن کمبود نفت خود را چگونه مدیریت کرد؟

چین برای جبران افت واردات، چند عامل را به صورت هم‌زمان اجرا کرد. برای مثال خرید نفت برای پر کردن ذخایر اضطراری متوقف شد، پالایشگاه‌ها از حجم فرآورش نفت خام کم کردند و در ترکیب تولیدات خود دست بردند. در برخی صنایع هم به جای نفت، از زغال‌سنگ برای تولید مواد شیمیایی استفاده شد و صادرات بعضی از فرآورده‌های پالایش‌شده نیز موقتاً محدود شد. نتیجه این تصمیمات آن شد که مصرف نفت خام پایین آمد، بدون آنکه اقتصاد این کشور با اختلال جدی روبه‌رو شود.
اما در این ماجرا تنها چین نقش نداشت، بلکه انتظارات معامله‌گران هم در آرام نگه داشتن بازار تاثیرگذار بودند. بخش زیادی از فعالان بازار معتقد بودند بسته ماندن تنگه هرمز و اختلال در صادرات نفت، ماندگار نخواهد بود و مسیرهای صادراتی به حالت گذشته بازخواهد گشت. از طرفی، افت فعالیت پالایشگاه‌ها، کاهش تقاضا در آسیا و چشم‌داشت به افزایش عرضه از سوی برخی تولیدکنندگان باعث شد بازار، با وجود همه ریسک‌ها، هنوز با قطعیت از کمبود پایدار عرضه حرف نزند.
آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش خود گفته است که ذخایر جهانی نفت سریعاً درحال کاهش است. نیل چپمن، معاون ارشد اکسون موبیل هم در یک کنفرانس سرمایه‌گذاری گفته بود:« جهان به سطحی از ذخایر نفتی نزدیک می‌شود که در سال‌های گذشته کم‌سابقه بوده است».
چین سال‌هاست با منطق «روز مبادا» ذخیره‌سازی نفت خود را بالا برده و بخش زیادی از نفت مورد نیازش را از ایرانی که سال‌ها زیر فشار تحریم‌های آمریکا قرار داشته، خرید کرده است.
تحلیلگران «Rystad Energy» نیز در گزارشی نوشته بودند خرید گسترده نفت از سوی چین برای تکمیل ذخایر استراتژیک، خود یکی از عوامل بالا رفتن قیمت جهانی نفت در آن مقطع بوده است.
اما در این میان، آمریکا به این علت که برداشت‌های سنگینی از ذخایر استراتژیک خود در سال‌های گذشته انجام داده بود، نتوانست در دوره افت قیمت‌ها این ذخایر را با سرعت لازم بازسازی کند.
در نهایت، بازار نفت نشان داد با آن که هر تهدیدی علیه تنگه هرمز ذهن‌ها را به سمت سناریو نفت 150 دلاری می‌برد اما نقش‌آفرینی چین در بحران نفتی اخیر بیانگر آن بود که با کاهش واردات، مدیریت مصرف، استفاده از ذخایر و نگاه معامله‌گران، می‌توان اثر شوک عرضه بر قیمت‌ها محدودتر کرد. 
نتیجه آن است که در بازار امروز، قیمت نفت فقط در سمت تولید و عرضه تعیین نمی‌شود بلکه رفتار بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان جهان، سطح ذخایر و حتی انتظارات بازار می‌تواند مسیر قیمت‌ها را تغییر دهد. بنابراین باید دید غول‌های مصرف‌کننده در بحران های نفتی چگونه واکنش نشان می‌دهند.