تامین کالاهای اساسی در جنگ؛ آزمونی که دولت با موفقیت پشت سر گذاشت

 تامین کالاهای اساسی در شرایط جنگی، تنها یک موضوع اقتصادی نیست بلکه به طور مستقیم با امنیت غذایی، آرامش اجتماعی و اعتماد عمومی ارتباط دارد؛ تجربه ماه‌های اخیر نشان داده است که نحوه مدیریت زنجیره تامین و توزیع کالا می‌تواند از تبدیل شوک‌های بیرونی به بحران در بازار داخلی جلوگیری کند؛ با این حال، استمرار این وضعیت نیازمند سیاست‌گذاری دقیق در حوزه قیمت، زمان‌بندی حمایت‌ها و دسترسی خانوارها به کالاهای ضروری است.

به همین دلیل و همزمان با تشدید فشارهای تورمی، کاهش قدرت خرید و نگرانی خانوارها از افزایش هزینه‌های زندگی، دولت نیز در پی تقویت سیاست‌های حمایتی از خانوارهاست که به عقیده کارشناسان این مهم با تمرکز همزمان بر تامین مالی تولید، تسهیل واردات، تقویت دیپلماسی تجاری و جلوگیری از شکل‌گیری انتظارات تورمی فزاینده حاصل می شود و البته در کنار آن می بایست مدیریت بازار کالاهای اساسی را نیز ادامه داد زیرا این کار می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور اقتصاد از شرایط دشوار کنونی داشته باشد.

رحمان سعادت کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا با برشمردن عملکرد دولت در تامین کالاهای اساسی در ماه‌های اخیر بویژه جنگ 40 روزه اظهار داشت: دولت در حوزه اقتصادی و کالاهای اساسی دو وظیفه عمده دارد؛ نخست تامین کالاهای اساسی و دوم تعیین قیمت مناسب و قابل دسترس برای مردم؛ در جنگ تحمیلی اخیر از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ملت ایران این تصور وجود داشت که کشور با فقر و قحطی مواجه خواهد شد که در عمل با تدابیر صورت گرفته این هدف رخ نداد.

سعادت ادامه داد: اقدامات دولت در تامین کالاهای اساسی، هم در جنگ ۱۲ روزه و هم در جنگ رمضان و حتی جنگ اخیر نشان داد که دولت دوراندیشی بسیار خوبی داشته و کالاهای استراتژیک را به صورت وفور وارد بازار و تنظیم کرده است به نحوی که در آن ایام قیمت‌ها تقریباً تغییری نکرد و با وجود مشکلاتی که در چند روز نخست وجود داشت، پس از اینکه سیستم توزیع روان شد، کالاها در اختیار مردم قرار گرفت.

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: از نظر تامین منابع، کمبودی نداشتیم و حتی در مقاطعی بیش از زمان غیرجنگی کالا در بازار وجود داشت و اکنون نیز این شرایط برقرار است. از این نظر می‌توان نمره بسیار خوبی به دولت داد و باید از همه ارکان و بخش‌هایی که در کنار امنیت نظامی و سیاسی، به امنیت اقتصادی نیز توجه کردند و از سفره مردم صیانت کردند، تشکر کرد.

اجرالی طرح کالابرگ از شدت تورم بر خانوارها کاست

این استاد دانشگاه به اجرای طرح کالابرگ الکترونیک اشاره کرد و گفت: در کنار این اقدامات، طرح کالابرگ موفق نیز به دولت در مدیریت بازار کمک کرد؛ این طرح باعث شد تورمی که در اوایل سال وجود داشت، تا حدودی جبران شود و مردم برخی از کالاها را به صورت رایگان دریافت کنند.

سعادت اجرای این طرح را به نفع دهک‌های پایین جامعه دانست و اظهار داشت: این دهک‌ها علاوه بر مشکلاتی که در تهیه کالاهای اساسی دارند، نیازهای دیگری نیز دارند و تامین کالاهای اساسی از این طریق می‌تواند بخشی از فشار موجود بر آنها را کاهش دهد.

وی ادامه داد: در حوزه تامین کالاهای اساسی، اصلاحاتی نیز در طرح انجام شد. در ابتدا محدوده مشخصی از اقلام و فروشگاه‌ها در نظر گرفته شده بود، اما بعد تعداد اقلام افزایش پیدا کرد و تعداد مراکزی که در این طرح خدمت‌رسانی می‌کردند نیز بیشتر شد. علاوه بر فروشگاه‌های زنجیره‌ای، خرده‌فروشی‌ها و مغازه‌داران نیز به این طرح پیوستند و دسترسی مردم به کالا در اقصی نقاط کشور فراهم شد. بنابراین، دیگر نیازی نبود مردم حتماً به فروشگاه‌های زنجیره‌ای مراجعه کنند و از این طریق از تراکم کار نیز کاسته شد.

وی با موفق ارزیابی کردن طرح کالابرگ اظهار داشت: به نظر من این طرح بسیار موفق بود و حدود ۷۰ درصد خانوارها تحت پوشش قرار گرفتند. این اقدام موثری بود و حتی برخی کالاها به سبد اضافه شد. در حوزه کالاهای پروتئینی و همچنین در حوزه میوه، در جاهایی که این اقلام اضافه شدند، پوشش خوبی ایجاد شد.

سعادت در ادامه با اشاره به مشکلات ایجادشده در اجرای طرح کالابرگ گفت: از اواخر خردادماه به این سمت، دو مشکل اساسی به نظر می‌رسد که به وجود آمده است. نخست اینکه با تشدید تورم، عملاً با همان مبلغی که برای کالابرگ در نظر گرفته شده بود، سبد خرید خانوار کوچک‌تر شد. یعنی با همان مبلغی که در نظر گرفته بودند، خانواده‌ها دیگر نمی‌توانستند کالاهای مورد نیاز خود را تامین کنند؛ چرا که قیمت کالاها افزایش پیدا کرده، اما مبلغ کالابرگ ثابت مانده است.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: از همان زمان نیز معاونت وزارت رفاه درباره ارزش کالابرگ‌ها صحبت کرد، اما به نظر می‌رسید بیشتر گفتاردرمانی صورت می‌گیرد و تصمیم جدی برای اصلاح این موضوع وجود ندارد و به نوعی این مسئله با وعده‌ها به عقب انداخته می‌شود. طبیعتاً این وضعیت سبب می‌شود اعتماد مردم سلب شود. مردم هر ماه که می‌گذرد شاهد هستند که اثر کالابرگ بر سفره آنها کمتر شده است.

وی دومین مشکل را زمان‌بندی پرداخت کالابرگ عنوان کرد، گفت: از نظر زمانی نیز مشکل وجود دارد و همین ماه نیز ظاهراً پرداخت مربوط به پنج روز پایانی برای برخی دهک‌ها در حال انجام است.

وی با یادآوری اینکه بخش قابل توجهی از دریافت کنندگان کالابرگ از جامعه کارگر و کارمند هستند، افزود: این قشر حقوق بگیر عموماً در دهه سوم ماه با مشکلات جدی در تامین مایحتاج خود مواجه می‌شوند به طوری که تامین کالاهای اساسی برای آنها دشوار است.

سعادت با اشاره به مشکلات فروشگاه‌های طرف قرارداد با دولت گفت: فروشگاه‌هایی که به هر حال طرف حساب دولت هستند، این نظر را داشتند که مبالغ در زمان لازم به آنها پرداخت شود. اگر این پرداخت‌ها با تاخیر انجام شود، ممکن است مشکلاتی در حوزه توزیع به وجود بیاید و در مجموع سبب نارضایتی شود.

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه دولت از ابتدای جنگ تحمیلی سون تاکنون با موفقیت مسیر تامین کالاهای مورد نیاز مردم را طی کرده است، اظهار داشت: رهبر شهید بارها اشاره داشتند که موفقیت دولت، موفقیت نظام است و امیدواریم ادامه راه نیز با موفقیت همراه باشد.

چند راهکار برای کنترل تورم بر تولید

سعادت در پاسخ به این پرسش که دولت برای کنترل تورم باید چه اقداماتی انجام دهد، گفت: تورم به معنی افزایش قیمت است و برای مقابله با تورم کالاهای اساسی باید نقدینگی لازم در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد، سرمایه در گردش آنها تامین و موانع تولید نیز برطرف شود.

وی خواستار تسهیل واردات و امور گمرکی شد و با تاکید بر ضرورت تقویت دیپلماسی تجاری گفت: دیپلماسی تجاری و تحرکاتی که دولت با کشورهای همسایه و همچنین سازمان‌های بین‌المللی مهم مانند شانگهای دارد، اهمیت زیادی دارد. این کشورها کشورهایی هستند که با دولت ایران و جمهوری اسلامی همسو هستند و رایزنی‌های تجاری با آنها می‌تواند تاثیرگذار باشد.

سعادت با اشاره به سفر اخیر رئیس کل بانک مرکزی برای شرکت در اجلاس بریکس گفت: این اقدامات می‌تواند راهگشا باشد. به نظر من دستگاه دیپلماسی باید مقداری از بحث مذاکره جنگی خارج شود و به سمت دیپلماسی تجاری حرکت کند. این دو عنصر، یعنی تامین مالی تولید و تقویت دیپلماسی تجاری، می‌تواند شتاب تورم را بگیرد، نه اینکه خود تورم را به طور کامل از بین ببرد.

وی در پایان اظهار داشت: تورم تقریباً اجتناب‌ناپذیر است و وجود خواهد داشت و تداوم پیدا خواهد کرد. آن چیزی که اقتصاددان‌ها نسبت به آن هشدار می‌دهند و امیدوارند دولت و نظام برای جلوگیری از آن تلاش کنند، تورم سه‌رقمی و تورم نجومی است. بنابراین باید تلاش شود از رسیدن اقتصاد به چنین سطحی از تورم جلوگیری شود.